مىكردند ، تاريخ ، فرهنگ و تمدن ايران مورد توجه غربيان قرار گرفت . در اين دوره « نولدكه » ، « ولف » و « سار » در آلمان ، « فيتز جرالد » ، « براون » و « نيكلسون » در انگلستان ، « شفر » ، « هوارد » و « ماسه » در فرانسه « مار » ، « برتلس » ، « بارتولد » در روسيه ، نمونه‌يى از صدها تن شرقشناس اروپايى هستند كه در كتابها و تأليفات خود به مقام رفيع ادب فارسى اعتراف كرده‌اند . در اين ايام عده‌يى از شرق‌شناسان از انگلستان و فرانسه و هندوستان به ايران آمدند و دولت و سازمانهاى فرهنگى از آنان تجليلى شايسته به عمل آورد . در همين سالها ، طبع كتب ادبى و دواوين شعرا هم در ايران و هم در ممالك خارجه با تحقيق و تدقيق و تصحيح و مقابله به سبك و اسلوب محققين فرنگستان با نگارش تعليقات و فهرستها آغاز و در معرض استفادهء دانشجويان و ديگر پژوهندگان قرار گرفت ؛ ديگر از مشخصات اين عصر ، تأسيس انجمنهاى ادبى و مجالس شعر است كه در تهران و ساير شهرستانهاى مهّم تشكيل گرديد . در همين ايام ، انجمنى به نام « دانشكده » به همت استاد ملك الشعراى بهار در حدود سال 1335 تشكيل گرديد كه جوانان صاحب استعداد و شاعران باذوق به طرح مضامين و انشاء منظومات پرداختند . علاوه‌براين ، « انجمن ادبى ايران » در تهران در سال 1339 تشكيل گرديد و بسيارى از فضلا و اساتيد ، مانند حسين سميعى ، مرحوم ميرزا رضا خان نائينى ، مرحوم وحيد دستگردى و شاهزاده هاشم ميرزا افسر ، در آن انجمن رياست داشتند ، آثار اعضاى اين انجمن در دوره‌هاى بيست سالهء مجلهء ارمغان مندرج است . در مدارس جديد به تشويق بعضى از وزراى فرهنگ و به راهنمايى معلمين دانشمند و سخن‌سنج مانند مرحوم شمس العلماء گرگانى ، ميرزا ابو الحسن خان فروغى ، ميرزا عبد العظيم خان قريب ، بديع الزمان فروزانفر ، جلال الدّين همايى ، دهقان ، بهمنيار و ديگران - جوانان تشكيل مجامع شعرى بيشمار مىدادند و گفته‌هاى خود را در نزد آن ناقدان سخن ، حك و اصلاح مىكردند . » « 1 » دورهء چهارم ، كه از حادثهء سوم شهريور ( 1360 قمرى ) شروع مىشود ، موجب تغيير اوضاع سياسى در ايران گرديد و از بركت دموكراسى ناقصى كه در ايران برقرار گرديد ، بر شمار مطبوعات افزوده شد و احزاب و اجتماعات ، آزادانه به نشر عقايد و نظريات خود پرداختند ؛ در اين دوره كه مقارن با پايان جنگ جهانى دوم است ، ديكتاتورى فاشيسم بطور قطع شكست خورد و دموكراسى و حكومتهاى ملى در كشورهاى پيشرفتهء جهان بر

--> ( 1 ) . نقل از مجله نويسندگان ايران تير ماه 1325 شعر فارسى در عصر حاضر تلخيص از سخنرانى ع . ا . حكمت ، از ص 21 تا 28 .